Van Riebeeck Society

»» OMTRENT ONS ««

Die Van Riebeeck-Vereniging is in 1918 gestig om primêre bronne oor die Suid-Afrikaanse geskiedenis te publiseer wat vir die gewone Suid-Afrikaanse leser moeilik bekombaar is. Sedert sy stigting het die Vereniging nog elke jaar 'n boek gepubliseer.

In 1918, na 'n Wêreldoorlog wat ou vyandskappe uit die oorlog van 1899-1902 weer laat opvlam het, het blanke Suid-Afrikaners hul beywer vir die vorming van 'n gemeenskaplike identiteit. 'n Aantal organisasies en instellings is gestig vir die bevordering van 'n nasionale identiteit wat die verdeeldheid tussen Afrikaans- en Engelssprekende Suid-Afrikaners sou oorkom. Een van die vrugbaarste bronne vir die skepping van so 'n identiteit was die blanke setlaarserfenis, in sonderheid die Kaaps-Hollandse erfenis met sy kenmerkende argitektuur. Die Van Riebeeck- Vereniging het uit hierdie beweging ontstaan en baie van sy boeke weerspieël hierdie oorsprong Maar sommige van sy publikasies het ook 'n beduidende bydrae gelewer tot ons kennis van die geskiedenis van die Khoi, die slawe en die Afrikane van Suid-Afrika.

Die oorsprong van die Vereniging

Die Vereniging is gestig in die Nasionale Biblioteek van Suid-Afrika (Suid-Afrikaanse Biblioteek) in Kaapstad, en dit het steeds noue bande met hierdie biblioteek behou. Die Van Riebeeck-Vereniging het sy ontstaan veral aan twee mense te danke – A C G Lloyd, bibliotekaris van die Suid-Afrikaanse Openbare Biblioteek, en John X Merriman, vroeër premier van die Kaapkolonie en 'n Trustee van die Biblioteek.

Die stimulus vir die stigting van die Vereniging was Lloyd se ontdekking, in November 1911, van 'n lang fragment uit Adam Tas se dagboek van 1704. As leier van die vryburgers wat in opstand gekom het teen die korrupte goewerneur van die VOC, Willem Adriaan van der Stel, het Tas vir baie mense die stryd teen die koloniale juk gesimboliseer, wat van sentrale belang kon wees vir die opbou van 'n nasionale identiteit. Die Trustees van die Biblioteek, onder leiding van Merriman, het geld ingesamel vir die publikasie van die dagboek, en dit het in 1914 verskyn onder redaksie van professor Leo Fouché.

Aangesien nie al die geld uit die publikasiefonds gebruik is nie, het die Trustees van die Biblioteek vervolgens besluit om Baron van Pallandt se Algemene Opmerkings oor die Kaap die Goeie Hoop te publiseer – 'n moeilik bekombare bron, verbied deur De Mist in 1803. Pallandt is in 1917 gepubliseer en het die skerp afkeer van die destydse premier, generaal Hertzog, gewek. Hy is veral geïrriteer deur die passasies wat verwys het na die setlaars se slegte behandeling van die Khoikhoi. Hertzog het die boek in gloeiende taal veroordeel, wat die verkope sterk laat styg het en die Trustees 'n behoorlike wins verskaf het.

Na hierdie sukses het die Trustees besluit om die Kaapse rapport van goewerneur De Chavonnes en sy Raad te publiseer, asook dié van Van Imhoff. Dit was egter nie regtig deel van die verpligtings van die Biblioteek om argivale material te publiseer nie, en die koste sou bowendien aansienlik wees, aangesien die Trustees ook 'n Engelse vertaling wou publiseer; daarom is besluit om 'n private organisasie te stig om die onderneming te administreer. Op 29 Augustus 1918 het die eerste vergadering plaasgevind van die nuwe vereniging met die naam "Van Riebeeck-Vereniging vir die Publikasie van Historiese Dokumente". Die Vereniging het aanvanklik 54 lede gehad, baie van hulle Parlementslede, en die eerste boek wat gepubliseer is, was die verslag van De Chavonnes.

Nuwe rigtings

Die boeke van die Van Riebeeck-Vereniging weerspieël dikwels die tyd waarin hulle onstaan het. Die vroegste werke het oor die Nederlandse tydperk gehandel, in ooreenstemming met die belangstelling van daardie tyd in die Nederlandse erfenis van ons land. Die boeke oor die 1820-setlaars (onder andere) dui op 'n verandering van fokus en belangstelling. Die honderdjarige herdenking van die Suid-Afrikaanse / Anglo-Boereoorlog het verskeie publikasies oor minder bekende aspekte van die oorlog die lig laat sien. Reisverslae bly steeds gunsteling-publikasies, onder andere omdat hulle soveel waardevolle inligting oor die inheemse bevolking van die land verskaf – maar die perspektief is dié van blankes.

In die Suid-Afrika van ná apartheid hoop ons om ons publikasies uit te brei om die geskrifte van swart Suid-Afrikaners in te sluit, ook van meer vroue, en oor meer ongewone onderwerpe. In die verlede het ons meestal vir redakteurs gewag om met voorstelle vir publikasie na vore te kom; in die toekoms wil ons aktief betrokke wees in die soeke na redakteurs en onderwerpe wat na ons mening kan bydra tot die nuwe rigting van die Vereniging.

Raadslede

Prof Howard Phillips (Voorsitter)

Dr Elizabeth van Heyningen (Ondervoorsitter/Skakelwerk)

Mr Piet Westra (Sekretari/Tesourier)

Me Tanya Barben

Prof J C Bredekamp

Dr Francois Cleophas

Dr Con deWet

Dr Anton Ehlers

Regter I G Farlam

Prof P H Kapp

Dr Russell Martin

Prof Alan G Morris

Prof Susie Newton-King

Prof Abner Nyamende

Me Cora Ovens

Me Sandy Shell

Mr Nick Southey (Gauteng-lid)

Prof C N van der Merwe

Prof Johan Wassermann (KZN-lid)